Image is not available
Image is not available

آزمایشگاه تشخیص طبی الزهرا

Alzahra Medical Laboratory
Arrow
Arrow
Slider

آزمایش سدیمانتاسیون یا سرعت رسوب گلبول قرمز(ESR)

سرعت رسوب گلبول های قرمز درواحد زمان را سدیمان یا ESR می نامندگلبول های قرمز درحالت طبیعی به علت وجود بار منفی در سطح خود از یکدیگر دور می شوند اما تحت تاثیر مولکول های پروتئنی غیر قرینه مانند  فیبرینوژن و گاما گلبولین ها این پتانسیل کاهش یافته و تجمع و رسوب گلبول های قرمز تسهیل میشود.


ERYTHROCYTE SEDIMENTATION RATE ESR 6969

 

آزمايش سرعت رسوب، آزمايشي بسيار ارزان و بازتابي از حضور بيماری های التهابي، عفوني، تروما و بيماری های بدخيم است. همچنين آزمايش ESRيك فاكتور پيش آگهی دهنده در بيماریهای غيرالتهابي مانند بيماریهای عروق كرونر، سكته مغزي، نارسايي قلبي و سرطان پروستات میباشد.   
آزمايش سرعت رسوب آزمايشي غيراختصاصی و بيانگر حضور التهاب و عفونت است. رواج آزمايشهای جديدتر مانند CRPو  ( Procalcitonin)PCT اگرچه تعداد سفارشهای انجام اين آزمايش را كمتر كرده است، اما هنوز در ميان رشته های روماتولوژی داراي كاربرد فراوان است.

پروتئين های فاز حاد التهابي كه تحت تأثير اينترلوكينهاي  1و  6توليد میشوند مانند فيبرينوژن و گلوبولين هاي آلفا و بتا و نيز ايمونوگلوبولين ها، موجب كاهش شارژ منفي گلبول های قرمز میگردند. گلبول های قرمز در حالت طبيعي داراي شارژ الكترونگاتيو هستند كه يكديگر را به فاصله  25نانومتر دفع می كنند. خنثي شدن اين شارژ توسط ماكرومولكول هاي التهابي موجب به هم چسبيدن گلبول های قرمز به صورت ستون هايی از سكه میشود كه به آن رولكس گويند. رولكس داراي وزن سنگين و سطح كم است كه به سرعت ته نشين میگردد. سرعت تشكيل رولكس در ارتباط مستقيم با پروتئين های فاز حاد و سيتوكين ها است.

 images23236969

 

در برخی از آزمايشگاهها سرعت رسوب در ساعت اول و ساعت دوم برای مريض گزارش میگردد، در حاليكه روش استاندارد، گزارش در ساعت اول است. اندازه گيری سرعت رسوب در ساعت دوم كه همگام با ساعت اول باشد نشانه ای بر صحت جواب آزمايش در ساعت اول است؛ برای مثال اگر سرعت رسوب در ساعت اول  70ميلیمتر و در ساعت دوم  90ميلیمتر باشد، نشانه عدم هماهنگی است و بيانگر اين است كه شخص ممكن است كم خونی داشته باشد كه در ساعت اول اوج سرعت را نشان داده است؛ اما چنانچه سرعت رسوب در ساعت دوم  120باشد، با ساعت اول هماهنگ است و روی عدد  70میتوان در ساعت اول حساب كرد. علت اينكه سرعت رسوب در يك ساعت قرائت میشود اين است كه اين آزمايش سه مرحله ای است؛ در  10دقيقه اول رولكس ايجاد میشود و در  40دقيقه بعدی رسوب توده های رولكس رخ داده و در10دقيقه آخر سرعت كند میگردد.  

سرعت رسوب در كم خونی به طور كاذب افزايش میيابد و بهترين حساسيت آن در هماتوكريت30تا 40درصد است. كم خونی موجب تشكيل رولكس به علت كاهش تعداد گلبولهای قرمز و افزايش پلاسما میگردد. سرعت رسوب در مواردی كه تغييرات شكل و اندازه گلبولهای قرمز زياد باشد، به علت ممانعت از تشكيل رولكس كاهش میيابد كه به عنوان مثال میتوان به آنمی داسی شكل اشاره كرد، اما همين مقدار جزئی كه در آنمی داسی شكل افزايش می يابد ممكن است بيانگر ورود بيمار به مرحله بحران انسداد عروقی باشد.

گاهی مرز جدايی گلبول های قرمز از پلاسما برای قرائت سرعت رسوب واضح نيست و لايه ای غيرمتراكم از گلبولها بالای سطح گلبولهای قرمز فشرده به صورت شناور قرار میگيرد. اين گلبول های قرمز غيرمتراكم ممكن است رتيكولوسيت ها باشند كه سبكتر از گلبول های قرمز بالغ هستند و قرائت سرعت رسوب در محلي كه گلبول های ته نشين شده از دانسيته بيشتري برخوردار باشند صورت میگيرد.

در يك مطالعه كه بر روی  300بيمار مبتلا به سرطان پروستات انجام گرفته، سرعت رسوب بيشتر از 37mm/Hبا پيشرفت بيماری و متاستاز در ارتباط بوده است. سرعت رسوب بيشتر از  22در بيماران عروق كرونر با پيشآگهی نامطلوب و حوادث قلبی حاد همراه است. خطر  ESRبالا در بيماران قلبی معادل خطر  307ميلیگرم در دسي ليتر كلسترول برآورد شده است. سرعت رسوب بيشتر از  28در سكته مغزی (stroke)بيانگر وضعيت نامطلوب برای بيمار است. بيمار مبتلا به لنفوم هاچكين بدون علائم سيستميك از قبيل تب، عرق شبانه، كاهش وزن و سرعت رسوب كمتر از 10 بدون توجه به مرحله بيماری و الگوی پاتولوژی، دارای پيش آگهی مطلوب و سرعت رسوب بيشتر از60بيانگر پيشرفت سريع بيماری است. همراه كردن ماركرهای  CEA ،CA15-3و  ESRبرای پی بردن به متاستاز سرطان پستان به مغز استخوان بسيار باارزش است.

main qimg b00525bf84c786a1560fc5ec794dd5cb c6969

 

از آزمايش  ESRممكن است بتوان برای افتراق گاماپاتی مونوكلونال خوشخيم از بدخيم استفاده كرد. در گاماپاتی بدخيم افزايش  ESRو بهويژه افزايش شديد  CRPمشاهده میشود. گفتنی است كه يك فاكتور رشد مهم در توسعه پلاسماسلهای بدخيم، اينترلوكين  6است و كبد تحت اثر اينترلوكين  6پروتئين  CRPرا سنتز میكند به طوری كه مقدار  CRPبا وسعت توده سرطانی پلاسماسل در ارتباط است.

افزايش سرعت رسوب در  24تا  48ساعت از شروع التهاب رخ داده و با خاموش شدن التهاب، به تدريج حتی در طی چند هفته به سطح نرمال برمیگردد. از طرف ديگر برای  ESRبيشتر از  mm/H100 بايستی اتيولوژیهای تشخيصی را بررسی كرد زيرا تا  %90موارد میتوان به تشخيص قطعی رسيد؛ برای مثال التهاب تحت حاد تيروئيد  ،(Thyroiditis) تمپورال آرتريت (التهاب عروق تمپورال) و استئومايليت از مثالهای اين گروه از بيماری ها هستند. تمپورال آرتريت به مفهوم التهاب شريان های خونرسان مغز و سر است. ديد دوتايی (double vision)،از دست دادن ناگهانی بينايی، سردرد شديد ضربه دار، خستگی، درد آرواره و تب از علائم اين بيماری است.

آزمايش  ESRبرخلاف  CRPبه طور گلوبال (عمومی) بيانگر شدت بيماری است درحالیكه CRP در موارد حاد بيماری مثبت شده و با درمان منفی میشود و ازاينرو برای پیگيری بيماریهای روماتيسمی مزمن از  ESRاستفاده میشود. درست شبيه استفاده از آزمايش هموگلوبين قندی HbA1cدر كنترل ديابت كه وضعيت قند بيمار را در دو سه ماه گذشته بيان می كند، آزمايش ESRهم وضعيت التهابی بيمار را به طور عمومی ارزيابی میكند.

آزمايش  CRPبه طور سريال برای پيگيری موارد حاد مانند عفونت های حاد، التهاب پانكراس، عفونت های جراحی و عفونت های خون در نوزادان سودمندتر است. برای تشخيص موارد التهابی، عفونی، تروما، سكته، نئوپلاسم، آرتريت روماتوئيد و بيماریهای اتوايميون سيستميك، بين آزمايشهای  ESRو  CRPیکی را بايد انتخاب كرد. گرچه  CRPو  ESRهردو غيراختصاصی هستند اما افزايش  ESRبيانگر تغييرات عمومي در پروتئينهای خون و افزايش فيبرينوژن و گلوبولينهاست از قبيل بيماریهای اتوايميون است، درحالیكه افزايش  CRPاز التهاب ناشی از تروما و عفونت خبر میدهد. افزايش شديد) ESRبيشتر از  90 (گاهی برای بيماری های poly myalgia  rhumaticaيا تمپورال آرتريت به همراه علائم بالينی تشخيصی است و درمان ديرهنگام، عواقب خطرناكی مانند كوری را به دنبال دارد.

 a05tab016969

در مواردی از قبيل سندروم روده تحريك پذير(IBS)  ، سندروم خستگی مزمن و فيبروميالژی كه علائمی شبيه به بيماریهای بدخيم دارند، نرمال بودن  ESRو  CRPكمك بزرگی به تشخيص افتراقی میكند و به بيمار اطمينان میدهد كه با بيماری خطرناكی روبه رو نيست و به طور روتين به زندگی خود را ادامه میدهد. گرچه پزشك گاهی تقاضای همزمان آزمايش  ESRو  CRPمیكند، اما  CRPبرای التهاب و عفونت حاد كاربرد بيشتری دارد و اولين پروتئين فاز حاد است كه اخطار اوليه را میدهد و ميزان آن در  4تا 6ساعت پس از التهاب ممكن است حتی به بيش از  mg/L50تا  100برسد. با ادامه التهاب، سطح CRPهر  8ساعت دو برابر میشود و اوج افزايش آن  36تا  50ساعت بعد از شروع التهاب يا تروما است. افزايش خفيف بين  mg/L 2 تا  10 در رابطه با التهاب متابوليك و افزايش شديد آن  ) بیش از(100mg/L همراهی شديدی با عفونتهای ميكروبی دارد.

افزايش قابل ملاحظه  ESR/CRPدر بيماری كه ضريب شك برای عفونت و التهاب كم است، بايستی پزشك را به فكر اشتباه در آزمايش و تكرار آن نمايد و اگر همچنان با تكرار بالا باشد، بايستی مواردی از قبيل التهاب تيروئيد، سونوگرافی كليه برای بدخيمی و الكتروفورز پروتئين ها را مدنظر قرار دهد و به طور سريال آزمايش را تكرار كند. يادآوری میشود كه كم خونی با افزايش نسبت پلاسما به تعداد گلبولهای قرمز موجب سهولت در تشكيل رولكس شده و سرعت رسوب را به طور كاذب افزايش میدهد.

در بيماری كه ضريب شك برای التهاب و عفونت پايين است، سرعت رسوب و  CRPنرمال اطمينان بيشتری برای نبود التهاب و عفونت میدهد. توجه داشته باشيد كه پروتئين های فاز حاد به ويژه CRP تحت اثر اينترلوكين  6در كبد ساخته میشود و نارسايی كبد و عفونتهای فراگير ممكن است با كاهش سنتز آنها همراه باشد. آزمايشهای  ESRو  CRPاز پركاربردترين آزمايش ها برای تشخيص بيماری های عفونی، التهابی و روماتيسمی و پيگيری درمان میباشند. سطح  CRPبين  10 تا-100ميلی گرم در ليتر به عنوان افزايش متوسط و بيشتر از  100به عنوان افزايش شديد در نظر گرفته میشود. در مبتلايان به بيماری های روماتيسمی، افزايش شديد  ESRو  CRPهميشه گويای عود بيماری و مقاومت به درمان نيست ، بلكه ممكن است از يك بدخيمی نهفته خبر دهد.

آزمايش سرعت رسوب به طوركلی تحت اثر فيبرينوژن و گلوبولين قرار می گيرد. با توجه به اينكه غلظت فيبرينوژن در حاملگی افزايش میيابد، اين فاكتور با رقت خون كه در حاملگی رخ میدهد دست به دست هم داده و سرعت رسوب از هفته  8حاملگی شروع به افزايش كرده و ممكن است به40 تا  mm/H 50برسد و ازاين رو آزمايش سرعت رسوب به عنوان ماركر التهابی تا يك ماه پس از زايمان سفارش نمی شود.  

افزايش  ESRدر افراد مسن همراه با دردهای استخوان راهنمای خوبی برای آزمايش الكتروفورز سرم و تشخيص اختلالات پلاسماسل مانند مالتيپل مايلوما است. كاهش شديد  ESRعليرغم وجود التهاب در پرخونی، سندروم هايپرويسكوزيته، آنمی داسی شكل، كاهش پروتئين های خون به علت بيماری كبد و كليه و نارسايی احتباس قلبی (CHD)مشاهده می شود.

 

برآورد بیماریهای عروق کرونری با آزمایش :CRP

 .1چنانچـــه احتمال خطـــر بيمـــاری قلبی- عروقـــی وجـــود دارد، آزمايـــش hs-CRP hypersensitive CRPســـفارش میشـــود.

 .2آزمايش  hs-CRPبايستی در دو نوبت به فاصله دو هفته انجام گيرد. چنانچه سطح آن بيشتر از  mg/L10باشد بايستی به دنبال علت واضحی برای عفونت يا التهاب بود. آزمايش بايستی دو هفته ديگر تكرار شود.

 .3بيماران با  hs-CRPكمتر از  mg/L 1در خطر كم،  mg/L 3-1در خطر متوسط و بيشتر از3در خطر بالا میباشند.

 .4بيشترين بيمارانی كه از آزمايش  hs-CRPبهرهمند میشوند افرادی هستند كه احتمال خطر با فاكتورهای ديگر در آنها متوسط باشد، برای مثال  10تا  %20خطر حوادث عروق كرونری در  10سال آينده، و پزشك به دنبال اطلاعات اضافی برای درمان جلوگيری كننده میگردد.

.5نقش  hs-CRPبرای جلوگيری از حوادث ثانويه عروق كرونر محدود است چون درمان بدون توجه به فاكتورهای خطر بايستي جدي باشد.

 در بيماران بستری امكان دارد كه افزايش سرعت رسوب همگام با افزايش  CRPنباشد و شايد تناقض در افزايش مشاهده شود. جدول زير اين عدم هماهنگی را نشان میدهد. گزارشها از آمار  12درصدی در تناقض  ESRو  CRPدر بيماران بستری حكايت دارد. اين تناقض ممكن است ناشی از تحريك سيتوكاينها، اختلال در كاتابوليسم پروتئينها و موارد مثبت و منفی كاذب باشد. در تفسير  ESRو  CRPبايستی سن، جنس و توده بافت چربی را در نظر گرفت زيرا افزايش سن با افزايش  ESRو افزايش  CRPبا افزايش توده چربی در بدن همراه است.

پروکلسیتونین

 پروكلسيتونين از سلولهای  Cتيروئيد و سلولهای نورواندوكرين در پاسخ به التهاب و عفونتها به ويژه عفونتهای ميكروبی و مننژيت ميكروبي ترشح میگردد. مقدار نرمال آن  ng/ml0.15است و بيشـتر از  ng/ml0.5دارای اهميت است و بيشتر از  ng/ml2به احتمال زياد عفونت ميكروبی و يا مننژيت ميكروبي را مطرح میكند. نيمه عمر پروكلسيتونين (PCT)حدود  24ساعت است. چنانچه روند درمانی با آنتی بيوتيك مناسب همراه باشد، سطح پروكلسيتونين بعد از  24ساعت پايين می آيد و چنانچه بالا بماند، نشانه عدم پاسخ به درمان و نياز به تغيير روند درمان است. افزايش سطح پروكلسيتونين در شخصی كه عفونت مثانه دارد، گويای گسترش عفونت و پيلونفريت است و نيز افزايش سطح آن معيار با ارزشی برای تشخيص عفونت خونی در بيمار مبتلا به نوتروپنی است. البته يادآوری میشود كه ماركر پروكلسيتونين نشانه كارسينوماي مدولاري تيروئيد نيز میباشد كه در اين موارد حتي با افزايش سطح بيشتر از  10000نانوگرم همراه میشود. گفتني است كه تاكنون نقشي براي فعاليت بيولوژيك پروكلسيتونين شناسايي نشده است.  


منابع

  http://medifitbiologicals.com/esr/

https://www.quora.com/What-is-the-reason-for-a-high-ESR-level

https://www.lalpathlabs.com/blog/what-is-esr-in-blood-test/

عدم نمایش دیدگاه از

1100 کاراکتر باقیمانده است


ساعات پاسخگویی
صبح ها : 7 الی 13:30
عصرها : 15 الی 20
آدرس :
خمینی شهر - خیابان شریعتی جنوبی - دارالشفاء حضرت زهرا (س)

عضویت در خبرنامه